POSTĘPOWANIE CZŁOWIEKA WOLNEGO. Zarówno „ X” jak i „Y” działają w myśl reguły racjonalności. „X” posługuje się wartościami i motywami grupowymi ważnymi dla grupy społecznej. ,Y” kieruje się wartościami motywami indywidualnymi. Reguła racjonalności wyjaśnia zachowania Człowieka wolnego. STAN – SYTUACJA WOLNOŚCIWolność to taki stan rzeczy w którym człowiek w ocenie rezultatów do jakich prowadzą podejmowane przez niego działania, może kierować się własnym systemem wartości zgodnym z jego pozycją zajmowaną w strukturze społecznej i wynikającym z tej pozycji interesem. REGUŁA RACJONALNOŚCI Z dostępnych i możliwych do podjęcia czynności człowiek wolny wybiera taką czynność o której sądzi, że prowadzi ona do rezultatu najbardziej przez niego cenionego. Wolnym w myśl tej koncepcji jestzarówno taki człowiek, który jest zdolny oddać życie w walce o wyznawane przezsiebie wartości, lub pójść do więzienia, (ograniczenie swobody) (przykład „X-a”) ale także taki, który biorąc pod uwagę sankcje jakie go mogą spotkać za tego rodzaju działania rezygnuje z nich świadomie w zamian za życie i swobodę (przykład „Y- ka)
STAN-SYTUACJA ZNIEWOLENIAZniewolenie — to taki stan rzeczy w którym człowiek w ocenie rezultatów do jakich prowadzą podejmowane przez niego działania, kieruje się systemem wartości narzuconym z zewnątrz, niezgodnym z jego pozycją zajmowaną w strukturze społecznej i wynikającymi z tej pozycji interesami. Człowiek zniewolony nie jest świadomy faktu, że jego system wartości, jego system oceny rzeczywistości nie jest zgodny z jego interesami.
REGUŁA KONTRRACJONALNOŚCIZe zbioru dostępnych i możliwych do podjęcia czynności człowiek zniewolony wybiera takie działanie, o którym sądzi, że prowadzi do rezultatu najbardziej cenionego przez osobę, która go zniewala. Zniewolonym nie jest ten, kto ze strachu przed sankcjami ustępuje podporządkowując się określonym nakazom lub zakazom ,ale ten kto przyjął i traktuje jako swój – system wartości – tego kto te zakazy i nakazy ustanowił